27 Haziran 2016 Pazartesi

Hz.Ali'nin Hanımları ve Çocukları Hakkında

Hz. Ali'nin hanımları ve çocukları hakkında bilgi

Hz. Ali (ra)'nin oğlu Muhsin (veya Muhassin) çok küçük yaşta vefat etmiştir. Ayrıca Hz. Ali (ra)'nin Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'den başka bir çok çocuğu vardır.

Hz. Ali, Haşîmoğullarındandır. Hz. Peygamber (sav)'in amcası Ebû Tâlib'in oğludur. Onun hanımları ve bunlardan olan çocuklarını şöyle tespit etmek mümkündür:

1) Hz. Fâtıma: Hz. Peygamber (s.a.v.)'in en küçü kızıdır. Hz. Ali'nin de ilk hanımıdır. Hz. Fâtıma vefat edinceye kadar, Hz. Ali bir başkasıyla evlenmemiştir.1 Hz. Fâtıma'dan olan çocukları Hasan Hüseyin ve Muhsin, Zeyneb ve Ümmü Gülsüm'dür.

Hz. Ömer (ra) halifeyken, Hz. Peygamber (sav)'in vefatından önce dünyaya gelen Ümmü Gülsüm’le evlenmek istemiş ve evlenmiştir. Onun Ümmü Gülsüm'le evlenmek istemesi, "bütün neseblerin ve sebeplerin kesildiği Kıyamet'te, ancak Hz. Peygamber'in nesebi ve sebebinin kesilme­diğini" bilmesindendir. Zeyneb de (Zeynebu'l-Kübrâ) Abdullah b. Cafer'le evlenmiştir.

2) Âmir b. Kilâb Kabilesinden Ümmü'l-Benin bint-i Hizam: Hz. Ali (ra)'nin, bu hanımından Abbas, Cafer, Abuddullah ve Osman adlarında dört çocuğu olmuş­tur.

3) Onun hanımlarından biri de, Temim Kabilesin­den Leyla bint-i Mes'ud'dur. Bunun iki çocuğu olmuş­tur: Abdullah ve Ebû Bekir.

4) Has'amî Kabilesinden Esma bint-i Umeys: Bu hanımından, Yahya ve Muhammedul-Asgar (Küçük Muhammed) dünyaya gelmiştir.

5) Cu'şem b. Bekir Kabilesinden Sahba bint-i Rabia adlı kadın da, onun eşlerindendir. Bu, Tağlibli bir câriye/köle kadındı. Hz. Ali (ra)'nin bu cariyeden Ömer ve Rukiyye adlı iki çocuğu olmuştur (Bir cariyenin sahibi, nikâha gerek kalmadan, câriyesiyle evlilik ilişkisine gi­rebilir. Buna istifraş veya odalık alma denir. Milk-i yemin [sahip olmak] milk-i nikâhtan daha kuvvetli olduğu için, cariyesini sahibi istifraş edebilir, yani yatağına alabilir. Câriye, böyle bir birliktelikten çocuk doğurursa "Ümmü Veled=Çocuk Anası" adını alır. Satılamaz. Çocuk hür statüde olur. Ümmü veled de ya sahibinin âzadlamasıyla yahut onun ölümüyle otomatikman hürriyetine kavuşur. Ayrıca, İslâm'a göre, bir başkasının câriyesiyle, sahibinin izniyle evlenilebilir.2 Hz. Ali'nin, cariyesi ve ondan olan çocukları ko­nusu kafamızı karıştırmamalıdır).

6) Hz. Peygamber (savc)'in damadı Ebû'l-As b. Rebi'nin kızı Ümâme de, Hz. Ali'nin hanımlarından birisidir. Muhammedu'l-Evsat da (Ortanca Muhammed) bu hanım­dan olmuştur.

7) Havle bint-i Cafer el-Hanefiyye. "İbn-i Hanefiyye" diye bilinen Muhammed, bu hanımından olmuştur.

8) Urve b. Mes'ud es-Sekafi'nin kızı Ümmü Said. Hz. Ali'nin bu hanımından Ümmü Hüseyin ve Büyük Remle adlı kızları olmuştur.

Bunlardan başka, Hz. Ali (ra)'nin edindiği cariyelerden olma kızları ve çocukları vardı. Hz. Ali on dört erkek çocuk, on sekiz kız çocuk sahibiydi. Fakat nesli, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Muhammed (İbn-i Hanefiyye), Abbas ve Ömer adındaki oğullarından türemiştir. Oğullarından çoğu Hicretin 60. Yılında Kerbela’da şehit edilmiştir.

Dipnotlar:

1. Ehl-i Beyt, Hz. Fâtımay'a ilgili hadislere bk. "Hz. Fâtıma benden bir et parçasıdır. Onu üzen şey beni de üzer." Çocukları için bk. Târîhû'l-Hamîs. II/283.

2. Geniş bilgi için bk. Osmanlı'da Kölelik Cariyelik ve Harem, s. 208 vd. Çok evlilik yerine cariyelerin istifraş edilebilmesi. A.g.e., s. 212 vd.; Ubancı, M. A. Osmanlı'da Modernleşme Sancısı, tere. Cemal Aydın, istanbul 1988 s. 359-365; köleler konusuna bk. İslâm Tarihi, Hitti, II/369-371 (Köleler Taba­kası); Ahkâm-ı Kur'âniye, s.133, 136; câriye nikahlamak hakkında ahkâm-ı Kur'âniye konusu.

Kaynaklarda tespit edilebildiğine göre Ali radıyallahu anh’ın hanımlarının ve bu hanımlarından olan çocuklarının isimleri şöyledir:

     1. Fatıma radıyallahu anha: Peygamberimizin kızıdır. O yaşadığı müddetçe Ali radıyallahu anh başkasıyla evlenmemiştir. Fatıma validemizden Hasan, Hüseyin, küçük yaşta ölen Muhsin, Zeynep ve Ümmü Külsûm adlı çocukları olmuştur.

     2. Ümmü’l-Benin binti Hizam: Abbas, Cafer, Abdullah ve Osman adlı çocukları olmuştur. Abbas’ın nesli devam etmiştir.

     3. Leyla binti Mes’ud: Ubeydullah ve Ebu Bekir adlı çocukları olmuştur. Nesilleri devam etmemiştir.

     4. Havle binti Ca’fer: Muhammed b. Hanefiyye bu eşinden doğan çocuğudur.

     5. Esma binti Umeys: Yahya ve Muhammed adlı çocukları olmuştur. Nesilleri devam etmemiştir.

     6. Ümmü Habib binti Rebia: Ömer ve Rukiyye adlı çocukları olmuştur.

     7. Ümame binti Ebi’l-As: Muhammed el-Evsat adlı çocukları olmuştur.

     8. Ümmü Said binti Urve: Ümmü’l-Hasan ve Remle.

     Ali radıyallahu anh’ın neslinin, oğulları Hasan, Hüseyin, Muhammed b. Hanefiyye, Abbas ve Ömer yoluyla devam ettiğine dair kaynaklarda bilgi mevcuttur.

 (Kaynak: Mustafa Öz, “Ali Evladı”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c: 2, s. 392.)

Başka Bir Kaynakta İse 

Hz. Zehra’nın (s.a) şehadetinden sonra Hz. Ali (a.s) başka eşlerde almış ve onlardan çocuk sahibi olmuştur. Şeyh Müfid, İrşad adlı eserinde Onun (a.s) erkek ve kız olmak üzere on yedi çocuğunun olduğunu yazmıştır. O şöyle diyor: ‘Bir kısım Şii alimlere göre, Fatıma, Peygamberin (s.a.a) vefatından sonra Peygamberin Muhsin adını verdiği çocuğuna düşük yaptı. Onlar İmamın (a.s) on sekiz evladı olduğunu söylüyorlar.’

Mesudi, Muruc-uz Zehep’te İmam Ali’nin (a.s) 25 tane çocuğunun olduğunu yazmıştır.
İbn-i Saad Tabakat’ta[1] ve Belazeri Ensab-ul Eşraf’ta[2] İmamın çocuklarının şunlar olduğunu yazmışlardır:

1- Resulullah’ın (s.a.a) kızı Hz. Fatıma’dan olan evlatları: İmam Hasan (a.s), İmam Hüseyin (a.s), Muhsin, Zeyneb-i Kübra ve Ümm-ü Kulsüm-ü Kübra. Muhsin Hz. Fatıma’nın evine saldırı yapıldığında düştü.
İbn-i Kesir diyor ki: Muhsin bebekken vefat etmiştir. Zeynep, Abdullah b. Cafer b. Ebi Talip’le evlendi, Ümm-ü Kulsüm Ömerin karısı oldu.[3]

2- Muhammed bin Ali. Muhammedi Hanefiye diye meşhurdur. Annesi Havle, Cafer bin Kays bin Müslime’nin kızıydı.

3- Abdullah ve Ebubekr. Anneleri Mesud’un kızı Leyla idi. Abdullah, Ebu Ubeyd’in oğlu Muhtar tarafından Huzistan’ın Meyşan çölünde Mezar denen yerde öldürüldü. Ebubekr ise Kerbela’da şehid oldu. Bu ikisinin çocukları yoktu.

4- Anneleri Ümm-ül Benin’den dünyaya gelen çocukları: Abbas, Osman, Cafer ve Abdullah (dört erkek kardeş). Onların dördü de Kerbela’da şehid oldu. (Hz. Abbas’ın (a.s), Ubeydullah ve Fazl adında iki oğlu vardı, soyu Ubeydullah’la devam etti.)

5- Kerbela’da şehid düşen Muhammed Asğar. Annesi bir cariye idi.

6- Yahya ve Avn, anneleri Esma binti Umeys’di.

7- Ömer-i Ekber ve Rukiye (bir kız, bir oğlan). Anneleri Sahba’ydı.

8- Annesi, Ebu’l As’ın kızı Emame’den olan Muhammed Evsat (Emame’nin annesi Resulullah’ın kızı Zeynep’tir).

9- Ümm-ül Hüseyin ve Ramlet-ul Kübra (iki kız kardeş), annelleri Urve bin Mesud’un kızı Ümm-ü Said’di.

10- Annesi, İmri-ül Kays’ın[4] kızı Muheyyat’tan olan Ümm-ü Ya’la adlı kız çocuğu. O, çocuk yaşta vefat etti.
11- İmam Ali’nin cariyelerden dünyaya gelen kız çocukları şunlardı: Ümm-ü Hani, Meymune, Zeyneb-i Suğra, Ramlet-us Suğra, Ümm-ü Kulsüm-ü Suğra, Fatıma, Emame, Hatice, Ümm-ül Kiram, Ümm-ü Seleme, Ümm-ü Cafer, Cemane ve Nefise.

Seyyid Muhsin Emin, İmam Ali’nin eşleri hakkında şöyle yazıyor: Onun ilk eşi Allah Resulü’nün değerli kızı Hz. Fatımat-üz Zehra (s.a) idi. Ali (a.s), Fatıma hayatta olduğu sürece başka bir kadınla evlenmedi. Hz. Fatıma’nın şehadetinden sonra İmam (a.s), Ebu’l As bin Rabi’ bin Abdu’l Uzza bin Abdu’ş Şems’in kızı Emame ile evlendi. Emame, Peygamber’in kızı Zeyneb’in kızıydı. Ali (a.s), Huzam bin Darem Kelabiye’nin kızı Ümm-ül Benin’i nikahladı. Ümm-ül Benin’den sonra Mes’ud bin Halid en-Nehşeliye Temime Daremiye’nin kızı Leyla ile evlendi. Ondan sonra Esma binti Ümeys Has’ami ile evlendi. Esma, Cafer bin Ebi Talib karısı idi. Cafer’in şehadetinden sonra Ebu Bekir onu aldı. Ebu Bekir öldükten sonra Hz. Ali (a.s) onunla evlendi. Emir-ul Müminin’in (a.s) eşlerinden bir diğeri Sahba diye meşhur olan Rabia Tağlebiye’nin kızı Ümm-ü Habib’dir. Bu kadın, Halid bin Velid’in Ayn-ut Temr‘de ‘Subey’ kabilesine saldırıp esir ettiği kimse idi. Cafer bin Kays bin Müslime Hanefi veya bir rivayete göre Eyas’ın kızı Havle, Onun (a.s) eşlerinden bir diğeriydi. Yine Urve bin Mes’ud Sakafi’nin kızı Ümm-ü Sa’d veya Ümm-ü Said ve İmri-ül Kays bin Udey Kelbi’nin kızı Muheyyat’ta Onun (a.s) eşlerindendi.[5]

[1]- İbn-i Saad, Tabakat, c.3, s.13 (Dr. Mahmud Mehdevi’nin Farsça çevirisinden).
[2]- Belazeri, Ensab-ul Eşraf, c.2, s.136
[3]- Bu konuda tarihçiler arasında bir görüş birliği yoktur. Bkz: 2628. Soru (Site:2752), Dizin: İkinci Halifenin Ümm-ü Kulsüm’le Evlenmesi.
[4]- İmri-ül Kays, Ömerin zamanında Müslüman oldu. Onun üç kızı vardı. Onlardan Muheyyat’ı Hz. Ali’yle evlendirdi.